17 maart 2026
Senior beleidsmedewerker
Meer informatie nodig? Stel uw vraag aan één van onze medewerkers
In het conceptrapport van MEP Christian Ehler over het tiende kaderprogramma (KP10) wordt de uitvoering van Pijler 2 grondig hervormd. Het centrale principe: beleidsmakers bepalen de prioriteiten, experts voeren uit, met voldoende mate van autonomie. Maar wat betekent dit concreet?
De rapporteur stelt een herinrichting van Pijler 2 voor, waarbij Horizon Europe een eigen programmeringsproces krijgt, los van het ECF. In totaal zullen er vijf gelijkwaardige vensters binnen Pijler 2 zijn. De ‘competitiveness’-component uit het voorstel voor de Commissie wordt opgesplitst in vier verschillende vensters die grotendeels aansluiten op de beleidsvensters van het ECF. Het ‘society’-venster wordt het ‘global societal challenges’-venster, inclusief het New European Bauhaus (NEB).
Binnen deze vensters moet excellent, baanbrekend onderzoek leidend blijven, niet de beleidsprioriteiten van de Europese instellingen. Om dit waar te maken, krijgen experts uit het veld een leidende rol in het programma via twee nieuwe raden – in lijn met de aanbeveling van Manuel Heitor – en als auteurs van de call-teksten. Hiermee stelt Ehler ook tegemoet te komen aan de oproep van Mario Draghi dat ‘het beheer van het programma in handen moet zijn van projectmanagers en van mensen met een bewezen staat van dienst aan de frontlinie van innovatie’.
De twee nieuwe raden met experts krijgen een centrale rol in de programmering. Ze adviseren namelijk over de thematische prioriteiten van de werkprogramma’s voor ieder van de vijf vensters. Bovendien worden de bijeenkomsten van de programmacomités waar het werkprogramma wordt besproken, bijgewoond door ten minste één lid van de relevante raad.
De twee raden zijn:
Deze raden bestaan, als het aan Ehler ligt, ieder uit tenminste 15 experts met relevante ervaring op het gebied van wetenschap, innovatie, industrie en maatschappij. De raadsleden krijgen een aanstelling van vijf jaar, één maal verlengbaar met een termijn van zes jaar. Qua structuur lijken ze dus op de Scientific Council van de ERC. De raadsleden worden uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van de verordening benoemd.
De tweede manier waarop Ehler de autonome positie van onderzoek en innovatie wil waarborgen, is door experts uit het veld ook een centrale rol te geven in het opstellen van de calls binnen Pijler 2. Per overkoepelende thematische prioriteit, geformuleerd door de twee raden, wordt daarom een expertteam aangesteld om de call-teksten uit te werken.
De call‑teksten worden door de lead expert ingediend bij de Commissie en moeten vervolgens in de meeste gevallen ongewijzigd aangenomen worden via comitologie. De Commissie mag de tekst van de oproep alleen in uitzonderlijke en naar behoren gemotiveerde gevallen wijzigen, bijvoorbeeld wanneer de call buiten de afbakening van de thematische prioriteit gaat of wanneer er overlap is met andere calls. Voordat de concepttekst voorgelegd wordt aan de Commissie wordt het eerst nog gepresenteerd aan een van de twee bovengenoemde raden voor feedback. Dit model moet de expertise‑gedreven uitvoering versterken en politieke inmenging beperken.
Ieder expertteam bestaat uit 3–5 externe experts plus een lead expert, eventueel aangevuld met één Commissieambtenaar. Ze worden door de Commissie aangesteld voor maximaal vijf jaar, naar voorbeeld van de EIC programme managers. De selectie verloopt via een call for expression of interest. Daarbij gelden vier criteria: wetenschappelijke expertise, een bewezen staat van dienst op het gebied van innovatie, commerciële ervaring en managementvaardigheden.
De twee genoemde raden spelen een belangrijke rol in dit proces. Ten eerste worden zij betrokken bij het opstellen van de calls for expression of interest. Daarnaast adviseren de raadsleden de Commissie over de selectie van experts op basis van de vier genoemde criteria. Na afloop van de selectie houden de raden bovendien toezicht op de werkzaamheden van de experts.
Met de voorgestelde amendementen wil Ehler het zwaartepunt verleggen van politieke sturing door de Commissie naar wetenschappelijk gedreven prioritering. Vooruitstrevend, baanbrekend onderzoek moet leidend blijven, niet de beleidsprioriteiten van de Europese instellingen. Hij stelt dat het programma doelgerichter en flexibeler zal maken.
De komende maanden werkt de ITRE-commissie van het Europees Parlement aan haar gezamenlijke positie over het tiende kaderprogramma (KP10), het specifieke programma (SP10) en het Europees Concurrentievermogenfonds (ECF). ITRE‑leden kunnen tot 9 april amendementen indienen op de conceptverslagen over KP10 en SP10. Op 15 april bespreekt ITRE het conceptverslag over het ECF, waarna leden tot 21 april amendementen kunnen indienen. Andere parlementaire commissies kunnen tot 24 april hun advies aanleveren over het ECF‑verslag. Voor KP10 en SP10 ligt deze deadline vermoedelijk iets vroeger. In september stemt ITRE over de drie ontwerpverslagen. De plenaire stemming staat gepland voor oktober 2026, waarmee het Parlement zijn formele positie vaststelt voor de onderhandelingen met de Raad en de Commissie.