Is het beroepsonderwijs klaar voor de toekomst?

30 augustus 2018

Hoe ziet het toekomstig beroepsonderwijs eruit? Hoe gaan we om met digitale en demografische veranderingen en hoe bereiden we studenten in het beroepsonderwijs goed voor op de arbeidsmarkt? Deze en andere vragen stonden centraal tijdens de Future of VET conferentie in Wenen op 9-10 juli 2018. Duidelijk werd dat de huidige samenleving en economie vraagt om een flexibel systeem met aandacht voor digitale competenties en goede samenwerking met het bedrijfsleven.

Toekomst van het beroepsonderwijs

Demografische en technologische veranderingen en een veranderende arbeidsmarkt vraagt om discussie over de toekomst van het beroepsonderwijs in Europa. Hoe zorgen we ervoor dat mensen de arbeidsmarkt betreden met de juiste vaardigheden en dat volwassenen hun hele leven blijven leren? Deze thema’s stonden centraal tijdens de Future of VET conferentie in Wenen, georganiseerd door het Oostenrijks voorzitterschap. Circa 250 Europese belanghebbenden gingen met elkaar in gesprek over mogelijke scenario’s, nieuwe prioriteiten en doelstellingen.

Veranderende arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt verandert voortdurend en het beroepsonderwijs moet mee veranderen, maar hoe? In veel landen heeft een ontwikkeling plaats gevonden van aanbod-gedreven naar vraag-gedreven onderwijs, maar het adequaat reageren op snelle veranderingen blijft een uitdaging. In praktijk gebeurt het vaak dat een onderwijsstelsel, om aangesloten te blijven op een veranderende arbeidsmarkt, zich op een bepaald moment gaat hervormen en soms zelfs helemaal opnieuw wordt ingericht. Het zou natuurlijk veel beter zijn wanneer het systeem voldoende flexibiliteit heeft om continu mee te bewegen met de arbeidsmarkt. Daarbij moet wel een balans worden gevonden tussen stabiliteit en flexibiliteit.

Het beroepsonderwijs zou daarbij veel meer gebruik kunnen maken van data: onderwijsinstellingen zouden hun curricula kunnen aanpassen op basis van de vraag van de markt en data over opleidingsaanbod kan dan bijdragen aan het identificeren van eventuele tekorten en overschotten. Er zijn steeds meer tools beschikbaar die kunnen helpen in het vormgeven van curricula.

Digitalisering

Verder moet het beroepsonderwijs beter omgaan met de veranderingen die digitalisering met zich mee brengen. Studenten moeten de juiste digitale vaardigheden ontwikkelen die ze nodig hebben op de arbeidsmarkt. Dat gaat niet alleen over technische beroepen: bijna alle beroepen hebben inmiddels wel een digitale component. Daarnaast zullen de studenten van nu in beroepen terecht gaan komen die op dit moment nog niet eens bestaan. Om daarop voorbereid te zijn, is aandacht voor de persoonlijke ontwikkeling van de studenten belangrijk. Ook zal de student een mentaliteit moeten ontwikkelen om te willen blijven groeien. Op deze wijze krijgt Europa mensen op de arbeidsmarkt die willen blijven leren. Deze onderwijstaken liggen niet alleen bij de instellingen voor het beroepsonderwijs; ook het bedrijfsleven heeft een belangrijke taak in het opleiden van arbeidskrachten, juist op het gebied van digitale vaardigheden.

Digitalisering brengt echter niet alleen maar uitdagingen met zich mee: het kan ook juist benut worden in het onderwijs. Het opent deuren voor nieuwe manieren van leren en onderwijzen, waarbij er meer ruimte is voor individuele benaderingen en flexibiliteit.

Imago van het beroepsonderwijs

Onderzoek naar de publieke opinie over investeringen in onderwijs in Europa toont aan dat er steun is voor beroepsonderwijs als alternatief voor hoger onderwijs in West Europa. Het is evident dat er blijvend voldoende aandacht moet worden besteed aan het beroepsonderwijs in de media en dat daarbij de voordelen van beroepsonderwijs, als een plaats waar school en leren in de praktijk samenkomen, worden benadrukt. Dit is hard nodig om het imago van het middelbaar beroepsonderwijs verder te verbeteren. Het mbo heeft een cruciale rol in onze economie en onderwijsstelsel en het beroepsonderwijs speelt een cruciale rol in het faciliteren van een leven lang leren. Dit wordt echter nog lang niet altijd zo gezien. Door mensen op te vangen die elders in het onderwijssysteem niet tot hun recht komen, heeft het mbo een belangrijk taak in inclusiviteit. Daardoor zijn mensen zich onvoldoende bewust van het feit dat beroepsonderwijs ook excellente arbeidskrachten levert die hard nodig zijn in de samenleving.

Een blik op de toekomst

Het beroepsonderwijs kan zich op verschillende manieren gaan ontwikkelen volgens Cedefop, die verschillende scenario’s identificeerde. Enerzijds is het mogelijk dat het mbo zich duidelijk gaat onderscheiden van andere vormen van onderwijs door een sterkere link met werkgevers en bedrijfsleven, waarbij het mbo georganiseerd zal worden vanuit beroepsprofielen. Dit zou dan leiden tot een gemoderniseerde versie van het mbo zoals we dat nu kennen. Er is ook een meer ‘pluralistisch’ model mogelijk, waarbij het mbo weliswaar sterke verbinding heeft met de arbeidsmarkt, maar waarbij het mbo zich juist richting andere vormen van onderwijs beweegt. Dit zou een ontwikkeling richting beroeps-georiënteerd leren betekenen. Voor een deel zien we die ontwikkeling nu ook al, waarbij beroepsonderwijs steeds minder vaak beperkt wordt tot het mbo en ook zijn plek vindt in het hoger onderwijs via bijvoorbeeld praktijkgericht hoger onderwijs. Deze en andere scenario’s zullen de komende jaren steeds verder worden verkend.

Op welk toekomstscenario het mbo uit gaat komen, is misschien nu nog onduidelijk. Wat wel duidelijk is, is dat transnationale samenwerking in Europa van steeds groter belang zal zijn. Landen en onderwijsinstellingen kunnen volop van elkaar leren en de EU kan dit door middel van het Erasmus-programma faciliteren. Om optimaal hiervan te kunnen profiteren, zal het daarvoor wel nodig zijn dat landen elkaars systemen meer gaan vertrouwen.

Tot slot

De conferentie in Wenen heeft de aanwezigen volop de gelegenheid gegeven de uitdagingen en scenario’s te verkennen voor de toekomst van het beroepsonderwijs. Ondanks de grote verschillen in systemen tussen landen, worden overal vergelijkbare uitdagingen gezien en ook ervaren. Deze instelling maakt het mogelijk om van elkaar te leren en om samen in gesprek te gaan en te blijven over de toekomst van het Europese mbo. Hoewel de vraagstukken en uitdagingen helder lijken te zijn, liggen de antwoorden zeker niet voor het oprapen. Daar ligt nog een mooie klus voor beleidsmakers en andere betrokkenen bij het Europese mbo.

Lees meer over: 

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.

Meer informatie nodig ?

Stel uw vraag aan één van onze medewerkers

Gerelateerde artikelen

LLLP: leven lang leren prioriteit voor Europese Onderwijsruimte

Er moet aandacht zijn voor leven lang leren en sector-overschrijdende samenwerking bij het inrichten van een Europese onderwijsruimte. Dit stelt Life Long Learning Platform in een statement over het...

Lees meer

Gemiste kans EFSI voor ontwikkeling vaardigheden

Het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (EFSI) en haar opvolger InvestEU dragen weinig bij aan de ontwikkelingen van vaardigheden. Er zijn verschillende obstakels die moeten worden...

Lees meer

Daling productiviteit door mismatch in vaardigheden

Er gaat twee procent verloren van de productiviteit van Europese bedrijven door mismatch in vaardigheden. Dit blijkt uit een studie van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC). Efficiëntere...

Lees meer

Cedefop: aansluiting beroepsonderwijs en arbeidsmarkt uitdaging voor Europa

Een goede aansluiting van het beroepsonderwijs op behoeften van de arbeidsmarkt blijkt een grote uitdaging in Europa. Dit is een van de conclusies uit een rapport van Cedefop. Voor Nederland geldt...

Lees meer