EU budget na 2020: work in progress

24 mei 2018

De Europese Commissie heeft haar voorstel voor het meerjarig financieel kader (MFK) voor de periode 2021-2027 gepubliceerd. Binnen dit kader zijn tevens de budgetten opgenomen van de toekomstige Europese kennisprogramma’s zoals de opvolger van Erasmus+ en Horizon Europe. De Nederlandse kennisinstellingen, verenigd in Neth-ER, stelden eerder dat als Europa wereldleider wil zijn op het gebied van kennis, er minstens 120 miljard geïnvesteerd moeten worden in het Negende kaderprogramma voor Onderzoek en Innovatie en 30 miljard voor de opvolger van Erasmus+. Wat zien wij qua ontwikkelingen in vergelijking met het huidige MFK en hoe verhouden de Nederlandse wensen zich tot het Commissievoorstel? Neth-ER zet het voor u op een rij.

Verhoging kennisbudget: een eerste stap

De Europese Commissie heeft haar voorstel voor het meerjarig financieel kader (MFK) voor de periode 2021-2027 gepubliceerd. Met een totaal budget van 1.300 miljard euro geeft de Commissie aan de prioriteiten van Europa op efficiënte wijze te kunnen uitvoeren en zo uitdagingen het hoofd te bieden. Dit bedrag is bijna 300 miljard euro hoger ten opzichte van het huidige MFK en dat komt toch wel als verrassing, wanneer we het vertrek van het Verenigend Koninkrijk (VK) in ogenschouw nemen. Binnen het voorgestelde MFK budget reserveert de Commissie bijna 100 miljard voor het toekomstige Europese kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, Horizon Europe; wat neer komt op een verhoging van 18,2 miljard ten opzichte van het budget van Horizon 2020. Een belangrijke vraag hierbij is of en hoe het VK gebruik zal mogen maken van Horizon Europe.

Voor Erasmus+ wil de Commissie een bedrag van 30 miljard uittrekken; dat is een verdubbeling van het huidige budget. Hiermee maakt de Commissie duidelijk dat zij wil investeren in gebieden met een hoge Europese toegevoegde waarde, wat past bij een modern budget. Om de budgetverhoging voor de kennisprogramma’s te realiseren wordt onder andere gekort op grote begrotingsposten zoals fondsen voor het Cohesiebeleid en het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid. Deze beleidsterreinen krijgen een aangepaste- en dus in de termen van de Commissie, een gemoderniseerde invulling. Verder zal de Commissie een hogere bijdrage verlangen van de 27 lidstaten. Op deze manier wil de Commissie een meer gestroomlijnd budget creëren en een maximaal rendement uit iedere euro halen.

Eén van de speerpunten van de Commissie is vereenvoudiging. Door het aantal programma’s binnen het MFK 2021-2027 terug te brengen van 58 naar 37 denkt de Commissie deze vereenvoudiging te realiseren. Dit doet zij bijvoorbeeld door gefragmenteerde financieringsbronnen samen te brengen in nieuwe geïntegreerde programma’s en het gebruik van financieringsinstrumenten te stroomlijnen via onder meer een nieuw instrument: InvestEU. De vraag is of deze vereenvoudiging ook voor gebruikers van fondsen in de praktijk zal blijken.

Daarnaast pleit de Commissie voor een flexibeler budget zodat onvoorziene gebeurtenissen kunnen worden getackeld. Het voortbouwen op bestaande mechanismen en het creëren van een nieuwe Union Reserve zorgt volgens de Commissie voor een wendbaarder budget. Deze Union Reserve zou enerzijds worden gefinancierd door marges die nog beschikbaar zouden zijn vanuit toegekende financiering uit de vorige periode en anderzijds door fondsen toegekend aan het EU budget die uiteindelijk nooit zijn gebruikt bij het implementeren van programma’s.

Nieuwe O&I gerelateerde programma’s naast Horizon Europe

De Commissie geeft in haar voorstel aan voor directe investeringen in onderzoek en innovatie (O&I)  120 miljard euro te willen uittrekken. Naast de 100 miljard voor Horizon Europe gaat bijna 20 miljard naar een aantal nieuwe programma’s die O&I moeten stimuleren, zoals het European Defence Fund (EDF), het Digital Europe Programme en het al eerder genoemde InvestEU Fund. Allereerst wordt er in het voorstel 13 miljard euro toegeschreven aan het EDF, waarvan ongeveer twee derde gaat naar het Defence Industrial Development Programme voor onderzoeksprojecten met hogere Technology Readiness Levels (TRLs). Het digitaliseringspakket is één van de nieuwkomers in het lijstje van programma’s waarmee Europa een leiderspositie in de globale markt wil aannemen. De Commissie wil een bedrag van 9,2 miljard euro investeren in digitale innovatiehubs en geavanceerde computerinfrastructuur.

Teleurstellend

Zowel de Nederlandse overheid als Neth-ER pleitten al eerder voor het moderniseren en het herschikken van prioriteiten binnen MFK-budget en hoewel de Commissie bij de presentatie dezelfde woorden gebruikt is het maar de vraag of zij hiermee hetzelfde bedoelen. In eerste instantie is het ronduit teleurstellend dat voor het budget van Horizon Europe geen 120 miljard euro wordt voorgesteld. Neth-ER had aangegeven in haar vision paper dat er minstens 15 procent (120 miljard) van het MFK-budget voor Horizon Europe nodig zou zijn om een duurzame Europese toegevoegde waarde te kunnen garanderen en economische groei te kunnen behouden. Dit percentage staat in schril contrast met de 7,6 procent (97,6 miljard) die nu in het voorstel staat. Ook het Europees Parlement riep op tot een bedrag van minstens 120 miljard. In de tussentijdse evaluatie van H2020 deed de Lamy-groep zelfs een oproep voor 160 miljard euro. Het is dan ook op zijn minst opmerkelijk en tegelijkertijd teleurstellend dat de Commissie met haar budgetvoorstel van net 100 miljard liever in de safe zone blijft.

Algemene indruk en reactie

Uit de reacties van internationale koepelorganisaties zoals LERU, Science Europe, EUA en EARTO blijkt een zelfde en gedeelde indruk. Volgens al deze organisaties is het voorgestelde budget niet ambitieus genoeg om de doelstellingen voor Horizon Europe waar te maken. De toename voor Horizon Europe lijkt erg ruim, maar het is niet in verhouding met wat andere partijen hadden aangegeven. Daarnaast zijn grote investeringen in onderzoek en innovatie noodzakelijk voor enerzijds het vergroten van Europa’s concurrentievermogen en anderzijds de impact op de maatschappij, aldus deze organisaties.

Ook enkele lidstaten die relatief veel gebruik maken van de Cohesie- en/of Landbouwfondsen laten niet geheel onverwachts negatieve geluiden horen over het MFK voorstel van de Commissie. Ondanks dat het budget op deze beleidsterreinen niet fors achteruitgaat, valt de bezuiniging niet bij iedereen in goede aarde. Niet alleen wordt er minder budget gereserveerd voor deze terreinen, maar de Commissie wil ook meer geld investeren aan zaken waar een gemeenschappelijke aanpak efficiënter is. Ook moderniseert de Commissie, zoals ze het zelf zegt, de beleidsterreinen van Cohesie en Gemeenschappelijke Landbouw zodat ze ondanks de bezuinigingen even goede resultaten kunnen blijven neerzetten of zelfs efficiënter kunnen functioneren. Of dit wordt geaccepteerd door de lidstaten moet blijken uit de onderhandelingen.

Nederlands standpunt

Het Nederlands standpunt was al duidelijk voordat het commissievoorstel voor het MFK 2021-2027 werd gepubliceerd: “voorkom een hogere bijdrage van de lidstaten aan het Europese budget”. Deze verhoging zit nu wel in het voorstel. Over de stijging van 1 procent naar 1,11 procent van het bruto nationaal inkomen (bni) is Nederland dan ook niet te spreken. Volgens Premier Rutte is het niet wenselijk dat lidstaten het Brexit-gat in de begroting dienen op te vullen met een verhoogde nationale afdracht. Hij pleit nog steeds voor een kleiner EU-budget bij vertrek van de Britten. Makkelijk gaat hij het niet krijgen met deze stellingname, zeker nu Duitsland wel heeft toegezegd om meer te willen betalen. Het is de verwachting, dat Rutte dan ook met een gestrekt been de onderhandelingen in gaat ter verdediging van het Nederlandse standpunt. Onlangs pleitte de Nederlandse overheid in een non-paper nog voor O&I als prioriteit in het EU budget. Hoewel de voorstellen van de Commissie hierin misschien niet ver genoeg gaan, zou het gestrekte been van Rutte gedurende de onderhandelingen plaats kunnen maken voor wat meer water bij de wijn.

En wat nu?

Het voorstel van de Commissie is maar een begin: de onderhandelprocedure gaat nu pas van start. Allereerst zullen de lidstaten met elkaar in beraad gaan waarna ze uiteindelijk tot een unaniem besluit moeten komen. Daarna stemt het Parlement wel of niet in met de conclusies van de Raad om de deal te kunnen sluiten. De Commissie hoopt de onderhandelingen te kunnen afronden tijdens een informele Raad van EU-regeringsleiders op 9 mei 2019. De onderhandelingen over het MFK zijn verbonden met de onderhandelingen over Horizon Europe en Erasmus+. Hierin geeft de Commissie de plannen weer voor de invulling van de programma’s en dus de manier waarop ze het budget gaan toepassen.

Door Naomi Krekelberg en Mariëlle Brouwer

Meer informatie

Persbericht Europese Commissie:EU budget: Commission proposes a modern budget for a Union that Protects, Empowers and Defends
Publicatie Europese Commissie: ‘A Modern Budget for a Union that Protects, Empowers and Defends the Multiannual Financial Framework for 2021-2027
Publicatie Europese Commissie: ‘A Modern Budget for a Union that Protects, Empowers and Defends the Muliannual Financial Framework for 2021-2027: Commission staff working document
Publicatie Europese Commissie: ‘Proposal for a Council Regulation laying down the multiannual financial framework for the years 2021 to 2027’
Factsheet Europese Commissie: ‘A Modern EU Budget for a Union that Protects, Empowers and Defends’
Factsheet Europese Commissie: ‘EU Budget for the Future: Research and Innovation’
Publicatie Europees Parlement: Texts adopted: Assessment of Horizon 2020 implementation
Toespraak Pascal Lamy: Speech by Pascal Lamy, Chair of the High Level Group on maximising the impact of EU research and innovation programme
Persbericht Nederlandse overheid: Statement Prime Minister Rutte about the European Commission’s proposal for the Multiannual Financial Framework
Vision paper Neth-ER: FP9 needs coherent EU ‘knowledge first’ policy
Statement Neth-ER: EU must invest in knowledge
Dossier Neth-ER: Digitalisering
Artikel Neth-ER: EC over EU-budget na 2020: verhoging voor Erasmus+ en KP9
Artikel Neth-ER: Neth-ER: EU moet meer investeren in kennis
Artikel Neth-ER: Nederland wild at O&I prioritair is in het Europees budget

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.

Meer informatie nodig ?

Stel uw vraag aan één van onze medewerkers

Gerelateerde artikelen

CULT-commissie neemt positie in over Erasmus

Hoewel de Parlementaire commissie CULT het voorstel van de Europese Commissie over het Erasmusprogramma steunt, stelt zij ook een aantal verbeterpunten voor, waaronder het vergroten van de...

Lees meer

Vereenvoudiging in H2020: Raad vraagt Commissie het werk voort te zetten

Vereenvoudigingsmaatregelen hebben positief resultaat geboekt in Horizion 2020 en moeten worden voortgezet in het toekomstige Horizon Europe. Dit concludeert de Raad naar aanleiding van het rapport...

Lees meer

RISE: Tijd om écht te luisteren naar de Europese bevolking

Europese burgers zouden in de toekomst nauwer moeten worden betrokken bij wetenschap. Dit staat in een rapport dat is opgesteld door de Research, Innovation and Science Expert Group. De groep...

Lees meer

EC: een bindende aanpak kan integratie van SSH in Horizon Europe bevorderen

De integratie van sociale- en geesteswetenschappen (SSH) zou binnen Horizon Europe op een bindende en holistischere manier kunnen gebeuren. Dat blijkt uit een evaluatie van de Europese Commissie van...

Lees meer