Regionalisering

Dossierbeschrijving

Sinds de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (EEG) in 1957 is er aandacht voor de grote verschillen die bestaan tussen regio’s. Het reduceren van regionale ongelijkheden heeft in de loop van de jaren telkens meer vorm gekregen en behelst ruim een derde van het Europees budget onder de noemer ‘Cohesiebeleid’. Het overgrote deel van het Cohesiebudget gaat naar armere lidstaten en regio’s, maar ook Nederland ontvangt hier geld uit.  

Lees meer

Het Cohesiebeleid bestaat uit een aantal verschillende fondsen die verschillende aspecten van de regionale ongelijkheid pogen aan te pakken.

  1. Het Cohesiefonds (CF) is bedoeld voor de meest arme regio’s. Vooral de nieuwere lidstaten ontvangen veel geld uit dit fonds wat veel wordt gebruikt voor infrastructurele projecten.
  2. Het Europees Sociaal Fonds (ESF) richt zich op de inzetbaarheid van mensen op de arbeidsmarkt. Centrale thema’s binnen het ESF zijn werkgelegenheid en baankansen. Nederland ontvangt ook geld uit het ESF.
  3. Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) is voor landen als Nederland het belangrijkste fonds. Deze middelen kunnen de regio’s breed inzetten binnen het door de Europese Commissie (EC) geschetste kader. Bestedingsprioriteiten bevinden zich veelal rond thema’s als innovatie en duurzaamheid.

De middelen die beschikbaar zijn onder het Cohesiebeleid worden niet door de EC, maar door lidstaten en regio’s zelf uitgegeven. Dit wordt geregeld in Operationele Programma’s (OP’s). Voor elke regio, en voor elk fonds, zijn er aparte OP’s. Middelen die beschikbaar zijn uit het ESF voor Nederland worden op nationaal niveau geprogrammeerd en gemanaged door het Ministerie van SZW. EFRO-middelen worden uitgegeven door de vier regio’s die Nederland rijk is: Noord-,Oost-, Zuid-, en West-Nederland. Elke regio heeft een eigen Operationeel Programma dat gemanaged wordt door een eigen Management Autoriteit. Onder ‘meer informatie’ staan de websites van alle management autoriteiten vermeld. Daar kan ook het respectievelijke OP worden gevonden.

De EC heeft in de algemene verordening nauwkeurig vastgelegd waar de middelen aan besteed mogen worden. Het versterken van onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie, bevorderen van het gebruik en kwaliteit van ICT, het vergroten van concurrentiekracht van het mkb en de transitie naar een koolstofarme economie zijn vier van de 11 thematische doelstellingen waarbinnen het Nederlands kennisveld een rol kan spelen. Ook kan het Europees onderzoeksprogramma (Horizon 2020) goed aangevuld worden met middelen uit het Cohesiebeleid. Uiteindelijk is de rol van het Nederlands kennisveld afhankelijk van de keuzes die gemaakt worden in het landelijk of regionaal OP.

Smart Specialisation

Vanaf januari 2014 moet elke regio in de Europese Unie een Research and Innovation Strategy for Smart Specialisation (RIS3) hebben. Hierin geeft elke regio aan waar zij de focus op O&I-gebied zullen leggen. In tijden van schaarste, kunnen regio’s niet alles doen op het gebied van onderzoek en innovatie (O&I). In plaats daarvan zouden regio’s daar focussen waar zij expertise hebben en het verschil kunnen maken. Dit moet leiden tot een efficiëntere en effectievere besteding van publieke middelen.

Hoewel de RIS3 een strategie op zichzelf is, heeft de Europese Commissie het gekoppeld aan de besteding van O&I-middelen onder het Cohesiebeleid. Door de RIS3 een ex-ante vereiste te maken voor middelen uit het EFRO, kan er alleen geld uit dit fonds uitgegeven worden aan O&I projecten als de regio in kwestie een RIS3 heeft.

Synergiën

Onder leiding van Frans van Vught deed de Synergies Expert Group (SEG) in 2011 enkele aanbevelingen hoe Europese middelen elkaar te laten versterken. De SEG stelde dat Cohesiemiddelen voornamelijk ingezet moeten worden voor capaciteitsopbouw. Het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie kan zich daardoor enkel op excellentie richten, aldus de expertgroep. In de praktijk betekent dit dat EFRO en Horizon 2020 elkaar kunnen versterken. Een goed voorbeeld hiervan is teaming for excellence waarbij een excellente en niet-excellent instituut of regio een centre of excellence op gaan zetten. De bouw hiervan zou vanuit EFRO betaald moeten worden. Dergelijke combinaties zullen vooral in lidstaten en regio’s gezocht moeten worden die in de categorie ‘minder competitief’ vallen en daardoor meer Cohesiemiddelen te besteden hebben. 

Meer informatie
Website Europese Commissie: Directoraat-Generaal Regionaal Beleid
Website Agentschap Sociale Zaken en Werkgelegenheid: ESF 2014-2020
Website Samenwerkingsverband Nood-Nederland: Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN)
Website provincies Gelderland en Overijssel: GO Oost-Nederland 
Website Stimulus: OP Zuid 
Website Kansen voor West: Kansen voor West

Nieuws

Digital Innovation Hubs: best practices voor digitalisering in de regio

Digital Innovation Hubs (DIHs) zouden een positieve rol kunnen spelen in de versnelling van digitalisering door hun binding met de regio. Dit blijkt uit een publicatie van de Commissie waar...

Lees meer

CvdR vreest meer ongelijkheden tussen regio’s door Horizon Europe

Het Comité van de Regio’s (CvdR) is blij met extra investeringen in onderzoek en innovatie, maar vreest dat de focus op excellent onderzoek in Horizon Europe leidt tot meer ongelijkheden tussen...

Lees meer

Register now: Neth-ER annual international networking event 22 November

On 22 November 2018, Neth-ER is organising its annual international networking event in Brussels. This year’s theme is ‘Knowledge first: ambitions for the future of Europe’. Gert-Jan Koopman,...

Lees meer

Op de agenda: oktober

Oktober wordt het moment van de waarheid voor de Brexit-onderhandelingen in de Europese Raad: komt er een akkoord of niet? Ook zijn in oktober de onderhandelingen op het gebied van Erasmus en...

Lees meer

Nederlandse regio’s: koplopers in onderwijs, verschillen in onderzoek

In vergelijking met andere Europese regio’s presteren Nederlandse regio’s goed op het gebied van onderwijs. Dat blijkt uit een rapport van Eurostat. Op het gebied van onderzoek scoren Nederlandse...

Lees meer

EC vernieuwt ‘Stairway to Excellence’-initiatief

De Europese Commissie vernieuwt het initiatief ‘Stairway to Excellence’. Dat staat in een persbericht van de Europese Commissie. Dit initiatief helpt regio’s met een achterstand op het gebied van...

Lees meer

Cohesiebeleid na 2020: gericht op innovatie en digitale technologieën

Het cohesiebeleid post-2020 moet zich gaan richten op innovatie, digitale technologieën en industriële modernisatie. Dat staat in het voorstel van de Europese Commissie voor het cohesiebeleid 2021-...

Lees meer

Europese Rekenkamer biedt handvaten voor simplificatie cohesiebeleid

Om simplificatie te bereiken in het cohesiebeleid, zijn heldere doelstellingen en maatregelen nodig. Er is brede consensus over de noodzaak tot simplificatie, maar weinig duidelijkheid over de...

Lees meer

EP: cohesiebudget voor alle regio’s

Het toekomstig cohesiebudget moet beschikbaar blijven voor alle regio’s. Dit staat in een resolutie die is aangenomen door het Europees Parlement, waarin het haar visie uiteenzet op het toekomstig...

Lees meer

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.