Open Access/Open science

Dossierbeschrijving

Open Science

Open Science is een nieuwe vorm van wetenschap, gebaseerd op samenwerking en het digitaal verspreiden van kennis. Open Science draagt bij aan de realisatie van de European Research Area (ERA) en de Innovatie Unie

Open Access

Open Access is onderdeel van Open Science. Dit gaat over de digitale toegang tot onderzoeksdata en -publicaties. Alle projecten die gefinancierd worden vanuit Horizon 2020 zijn verplicht, tenzij ze onder een uitzondering vallen, om alle gepubliceerde wetenschappelijke artikelen gratis en vrij toegankelijk te maken. Er is ook een pilot binnen Horizon 2020 over Open Access tot onderzoeksdata. 

Lees meer

Inmiddels wordt breed erkend dat het toegankelijker maken van onderzoeksresultaten voor maatschappelijke spelers bijdraagt aan betere en efficiëntere wetenschap en aan innovatie in de publieke en private sector. Een efficiënt systeem voor ruime verspreiding van en toegang tot onderzoekspublicaties en ruwe data helpt om wetenschappelijke vooruitgang versnellen. Dit is essentieel voor het vermogen van Europa om haar economische prestaties en om concurrentiekracht te verbeteren. Open Access kan ook de zichtbaarheid van het Europese onderzoek vergroten, en in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf toegang bieden tot het meest recente onderzoek.

Op het gebied van Open Access heeft de Europese Commissie verschillende acties ondernomen:

  • In januari 2015 ging het OpenAIRE2020-project van start. Dit project is door de Commissie gefinancierd om de implementatie van Open Access in Europa te bevorderen door in een infrastructuur en nationale steunpunten te voorzien.
  • In april 2018 heeft de Commissie de ''Commission recommendation on access to and preservation of scientific information' gepresenteerd waarin zij de lidstaten adviseert over verschillende aspecten van Open Science. Dit is een herziening van bovengenoemde mededeling van juli 2012 en reflecteert op nieuwe ontwikkelingen op het gebied van Open Science, waaronder de European Open Science Cloud en data management. 

  • In september 2018 zijn Plan S en cOAlition S gepresenteerd. Deze coalitie van nationale onderzoeksfinanciers hebben zich, met steun van de Commissie, gecommitteerd om de overgang naar Open Access te versnellen.
  • In november 2018 is de European Open Science Cloud gelanceerd. 

Plan S

In september 2018 heeft cOAlition S, een groep van elf nationale onderzoekfinanciers ondersteund door de Commissie en European Research Council, haar Plan S gepresenteerd waarin zij aankondigde dat zij Open Access publicaties van publiek gefinancierd onderzoek vanaf 1 januari 2020 verplicht stellen. Plan S bestaat uit tien principes voor Open Access. Inmiddels hebben nog twee nationale onderzoeksfinanciers en twee stichtingen, waaronder de Bill & Melinda Gates foundation, zich aangesloten bij cOAlition S, en hebben ook China en de African Academy of Sciences hun steun uitgesproken voor Plan S.

Robert-Jan Smits, de voormalig directeur-generaal van DG Research and Innovation (RTD) is in maart 2018 benoemd tot speciale gezant voor Open Access bij het European Political Strategy Center (EPSC) om te komen met een strategie om de doelstelling alsnog te behalen. Dit initiatief is hier een resultaat van en is een samenwerking van elf onderzoeksfinanciers, waaronder NWO. Ook was het verder brengen van Open Access van zowel wetenschappelijke publicaties als het gebruik van onderzoeksresultaten een prioriteit van het Nederlandse voorzitterschap in 2016.

In november 2018 heeft cOAlition S een handleiding gepubliceerd waarin Plan S verder werd toegelicht en de implementatie is omschreven. Hierover kon tot 1 februari 2019 feedback ingediend worden. 

European Open Science Cloud

In maart 2018 heeft de Commissie een roadmap voor de implementatie van een European Open Science Cloud (EOSC) gepresenteerd. Deze lancering is de eerste stap richting de realisatie van de EOSC in 2020. Deze Science Cloud moet een betrouwbare en open omgeving realiseren voor de wetenschappelijke gemeenschap waarin data en onderzoeksresultaten worden gedeeld en gebruikt. Tijdens de lancering is ook de Vienna Declaration on the European Open Science Cloud ondertekend, waarin lidstaten en zowel publieke als private belanghebbenden uitgenodigd worden om actief bij te dragen en zich te committeren aan implementatie van de EOSC. Om de EOSC te realiseren, moet actie ondernomen worden op zes verschillende terreinen: architectuur, data, services, toegang en gebruiksvriendelijkheid, regels voor deelname en bestuur. In maart 2018 werd al een roadmap gepubliceerd die dient als basis voor verdere discussie met de lidstaten, het Europees Parlement en belanghebbenden over de stappen die gezet moeten worden. In navolging hierop heeft de Commissie in november de beleidsstructuur en het portaal van de EOSC gelanceerd

Meer informatie

Website Europese Commissie: Open Access in Horizon 2020
Publicatie Europese Commissie: Guidelines on Data Managementin Horizon 2020
Publicatie Europese Commissie: Implementation Roadmap for the European Open Science Cloud 
Mededeling Europese Commissie : Towards better access to scientific information: Boosting the benefits of public investments in research (juli 2012)
Aanbeveling Europese Commissie: Commission Recommendation on access to and preservation of scientific information 
Artikel Neth-ER: FAQ open access in Horizon 2020 beschikbaar
Artikel Neth-ER: Robert-Jan Smits benoemd tot speciale gezant voor Open Access 
Artikel Neth-ER:  Raadsconclusies over Open Science, KP7 en innovatieprincipe
Artikel Neth-ER:  Nieuwe aanbeveling Open Science voor lidstaten
Artikel Neth-ER: Plan S: publiek gefinancierd onderzoek verplicht Open Access na 2020
Artikel Neth-ER: Lancering van de European Open Science Cloud is een feit
Artikel Neth-ER: EC: zes actielijnen voor implementatie European Open Science Cloud

Nieuws

ALLEA: EOSC moet een sterkere basis krijgen

Er zijn tekortkomingen in de wettelijke en technische basis van de European Open Science Cloud (EOSC). Zo sluiten de regels niet goed aan bij de Europese regelgeving, zegt ALLEA in een position...

Lees meer

ERAC wil centrale Europese aanpak Open Science en Open Innovation

Er moet een centrale, inclusieve en gecoördineerde aanpak komen voor Open Science en Open Innovation in Europa. Dit stelt de Standing Working Group on Open Science and Open Innovation van de...

Lees meer

Commissie contracteert uitgeverij F1000 voor creëren Open Access platform

De Commissie heeft een contract gegund aan een uitgeverij die het Open Access publicatieplatform voor onderzoek afkomstig uit Horizon 2020 en Horizon Europe gaat opzetten. De publicatiedienst gaat...

Lees meer

Horizon Europe: een programma met geopolitieke potentie

“Mijn Commissie wordt een geopolitieke Commissie”, aldus de nieuwe Commissievoorzitter Von der Leyen. In een toenemende mate multipolaire wereld heeft de Commissie de ambitie uitgesproken Europa...

Lees meer

CESAER: Open Access in Horizon Europe mag onderzoekers niet schaden

Bij de implementatie van Open Access moet rekening worden gehouden met de gevolgen voor onderzoekers. Dit stelt CESAER in een position paper over de uitvoering van Open Access binnen het Horizon...

Lees meer

160 onderzoeksintensieve universiteiten scharen zich achter open data

160 onderzoeksintensieve universiteiten wereldwijd hebben een declaratie getekend voor het gebruik van open data. Werken met open data verhoogt de kwaliteit en transparantie van onderzoek, zo menen...

Lees meer

Wat moeten beleidsmakers met open access?

Beleidsmakers kunnen nog heel veel doen om open toegang en gebruik van data te bevorderen. Dat blijkt een analyse van beleidsmaatregelen van de OESO. Verder negeren de meeste beleidsinitiatieven...

Lees meer

Universiteitsbestuur moet zich meer bemoeien met ‘big deals’ uitgeverijen

De marktpositie van universiteiten ten opzichte van grote uitgeverijen kan verbeterd worden door universiteitsbesturen aan tafel plaats te laten nemen in het onderhandelingsproces. Dit stelt de...

Lees meer

Moedas: Impact van Horizon kun je niet overdrijven

Carlos Moedas, Europees commissaris voor Onderzoek, Wetenschap en Innovatie, kijkt tevreden terug op zijn ambtstermijn. Moedas ziet vijf mijlpalen, waaronder de EIC en het aanpakken van...

Lees meer

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.