Brexit

Dossierbeschrijving

Op 31 januari 2020 verliet het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie. Los van het feit dat het VK nu geen EU-lidstaat meer is, blijven alle gemaakte afspraken geldig tot aan het eind van de in het Terugtrekkingsakkoord vastgelegde Transitieperiode (31 december 2020). Het VK neemt dus ook nog gewoon deel aan het laatste jaar van Horizon 2020 en Erasmus+; het draagt ook nog steeds financieel bij aan deze programma’s. Ook het uitwisselen van (onderzoeks-)data kan nog steeds zonder problemen. Tot slot verandert er voorlopig ook nog niets rond verblijfsvergunningen, pensioenen en sociale zekerheid en de erkenning van beroepskwalificaties.

Lees meer

Brexitakkoord

Na lange Brexit-onderhandelingen bereikten het Verenigd Koninkrijk (VK) en de Europese Unie eind 2019 een Brexitakkoord. Dit akkoord bestaat uit twee delen. Het eerste deel is het Terugtrekkingsakkoord, waarin de voorwaarden voor het vertrek van het VK uit de EU worden beschreven. Dit akkoord legt ook de zogenaamde Transitieperiode vast; dit betekent dat alle huidige afspraken tussen het VK en het EU van kracht blijven tot 31 december 2020 en dat het VK de eerder gemaakte afspraken rond bijdrages aan het Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor 2014-2020 zal nakomen. Het tweede deel is de Politieke Verklaring, waarin de ambities voor de toekomstige relatie tussen het VK en de EU worden beschreven. Hierin wordt onder andere vermeld dat beide partijen streven naar een ‘ambitieuze, brede, diepe en flexibele’ relatie in de toekomst.

De Transitieperiode en daarna

DeTransitieperiode loopt dus nog tot eind dit jaar. Ze kan overigens vóór 1 juli 2020 in onderling akkoord verlengd worden voor 1 of 2 jaar. De Britse premier Johnson heeft al aangegeven dit niet te willen en heeft hiervoor ook al een wet laten aannemen. Zelfs al zou de Transitiefase toch verlengd worden, dan betekent dit niet dat deelname aan de nieuwe EU-programma’s ook automatisch verder zal lopen. Wat er na de Transitiefase zal gebeuren, ligt nog volledig open. Er moet dus zo snel mogelijk en vóór het eind van het jaar een nieuw akkoord onderhandeld worden. Er wordt verwacht dat er eerst een breed algemeen kader en handelsverdrag worden opgesteld, van waaruit de algemene principes voor Britse deelname aan EU-programma’s afgeleid kunnen worden. Deze vormen dan weer de basis voor het opstellen van specifieke akkoorden zoals Horizon Europe en het toekomstige Erasmusprogramma.

Gevolgen voor onderzoek en innovatie

Voor onderzoek en innovatie valt op dat het VK al meerdere malen heeft aangegeven een volledige associatie met Horizon Europe te willen. De onderhandelingen hierover worden echter bemoeilijkt omdat zowel het budget van Horizon Europe als de voorwaarden voor associatie nog niet vastliggen. Het is daarnaast nog maar de vraag hoeveel het VK aan het programma zal willen bijdragen en hoeveel zeggenschap het in ruil daarvoor zal willen hebben. Geassocieerde landen hebben namelijk wel inspraak, maar geen stemrecht. Het Europees Parlement gaf eerder al aan dat geassocieerde landen niet meer geld uit de programma’s mogen halen dan dat ze verhoudingsgewijs betalen – iets wat het VK momenteel wel doet. Medio februari 2020 namen de lidstaten de gesprekken over de deelnamevoorwaarden voor derde landen terug op.

Nog heel wat hordes te nemen  

Voor de kennissector zal de Britse deelname aan Europese programma’s één van de grote thema’s zijn tijdens de Brexit-onderhandelingen, zo blijkt uit het mandaat dat de Raad eind februari aan de Commissie heeft gegeven. Ook de Britse regering publiceerde haar onderhandelingsmandaat.
Voor de EU leidt Michel Barnier de onderhandelingen, aan Britse zijde is dit David Frost. Begin maart begonnen de onderhandelingen, die al snel moesten worden uitgesteld vanwege de Coronacrisis. Zowel binnen de EU als binnen het VK wordt de roep tot verlenging van de Transitieperiode steeds sterker. De Britse regering blijft echter een mogelijke verlenging resoluut afwijzen.  

Naast tijdsnood zijn er nog een aantal andere factoren die het sluiten van een samenwerkingsakkoord vóór 31 december a.s. in de weg kunnen staan, namelijk  het door de EU resoluut afwijzen van zogenaamd ‘cherry picking’ - waarbij een akkoord rond samenwerking in onderzoek geen ‘bargaining chip’ mag worden voor het algemene vrijhandelsakkoord -, de spanning tussen het door de EU nagestreefde ‘gelijke speelveld’ en de door de Britten hoog in het vaandel geheven ‘soevereiniteit’ en tot slot reciprociteit. Neth-ER zet de mogelijke hindernissen voor u op een rij in dit Brexit-artikel. Idealiter ligt er eind 2020 een overkoepelend akkoord, mét afspraken rond samenwerking en deelname aan onderzoeks- en onderwijsprogramma’s. Wanneer er geen akkoord is op 31 december 2020 komen alle gemaakte overgangsafspraken te vervallen. Het VK neemt dan sowieso niet langer deel aan EU-programma’s en maakt dan ook geen onderdeel meer uit van de Europese interne markt en de douane-unie. Ook is het mogelijk dat er eind 2020 enkel een ‘mager’ handelsakkoord wordt vastgelegd, zonder specificaties omtrent deelname aan EU-programma’s. In dat geval mist het VK de start van Horizon Europe. Er zou dan bilateraal samengewerkt kunnen worden op basis van nationale financiering – dit vraagt dan wel om bilaterale akkoorden, waar momenteel nog niet aan gewerkt wordt. 

Meer informatie

Website Commissie: The European Union and the United Kingdom – forging a new partnership
Website Rijksoverheid: Gevolgen van Brexit voor hoger onderwijs en onderzoek
Website Universities UK: Brexit transition period
Website Universities UK: Brexit FAQs
Neth-ER artikel: Brexit – de voorlopige stand van zaken

Geüpdatet op: 05/05/2020

Nieuws

Britse en Europese onderzoekers pleiten voor volledige associatie Horizon Europe

Meer dan 100 onderzoekers en instellingen uit het VK en de EU hebben een gezamenlijk statement ondertekend, waarin zij wijzen op de cruciale rol van onderzoek en wetenschap in de toekomstige relatie...

Lees meer

Corona-update: wat zijn de mogelijke gevolgen van wel of geen nieuw MFK op 1 januari 2021?

Het doemscenario van geen tijdig MFK-akkoord lijkt door de coronacrisis steeds dichterbij te komen. Wat zou de impact zijn voor het Nederlands kennisveld als er op 1 januari 2021 geen akkoord over...

Lees meer

Op de agenda: mei

Europa kruipt langzaam maar zeker weer uit zijn schulp en de meeste lidstaten versoepelen de maatregelen. Ook Europese instellingen zoals het Europees Parlement openen voorzichtig weer haar deuren....

Lees meer

Onderhandelingen over Britse deelname in Europese programma's kunnen van start

Wat kennis betreft zullen Britse deelname aan de Europese programma’s en mobiliteit centraal staan tijdens de onderhandelingen over de toekomstige relatie tussen de Europese Unie en het Verenigd...

Lees meer

Brexit - de voorlopige stand van zaken

Op 31 januari 2020 verliet het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie. 3,5 jaar onderhandelen, meerdere uitstelmomenten en 2 Britse premiers later is de Brexit dan uiteindelijk toch een feit. Neth-ER...

Lees meer

Europese lidstaten willen klimaatneutraal Europa in 2050

De Europese regeringsleiders beloven Europa klimaatneutraal te maken voor 2050. Dit werd duidelijk tijdens de Europese Raad van 12 en 13 december. De Raad sluit zich hiermee aan bij de...

Lees meer

Blijvende deelname VK in Horizon 2020 en Erasmus+ in geval van no-deal Brexit

Het Europees Parlement heeft goedkeuring verleend om de deelname van het Verenigd Koninkrijk aan Horizon 2020 en Erasmus+ te verlengen tot eind volgend jaar indien er geen Brexit-deal wordt gesloten...

Lees meer

EU budget 2021-2027 laat nog op zich wachten

De Europese Raad heeft nog geen besluit genomen over het EU budget van 2021-2027. Wel is er aan het Finse voorzitterschap om nieuw voorstel met cijfers gevraagd voor de volgende bijeenkomst in...

Lees meer

Impact nieuwe Brexit deal op kennisveld beperkt

Wat betekent de nieuwe Brexit-overeenkomst voor het Nederlands kennisveld? Het antwoord is ‘weinig’. Formuleringen voor samenwerking op het gebied van onderwijs, onderzoek en innovatie blijven...

Lees meer

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.